Straet & Vaert – nieuwste uitgave

Boortoren Land van Kleef bij avond

Straet & Vaert is vanaf zaterdag 11 november te koop voor €16,50 bij de volgende adressen:

  • Loon op Zand

Primera Loon op Zand, Oranjeplein 24

Benzinestation Wijtvliet, Willibrordusstraat 2

  •  Kaatsheuvel

Bruna Kaatsheuvel, Hoofdstraat 65

Primera Kaatsheuvel, Hoofdstaat 78


Heemkundekring Loon op ’t Sandt presenteert Straet & Vaert 2017 (persbericht)

Deze zevenendertigste uitgave van jaarboek Straet & Vaert bevat twaalf rijk geïllustreerde artikelen.

Marie Beerens werd in 1903 geboren op de Duiksehoef, verhuisde later naar het Kraanven, woonde daarna in Kaatsheuvel en Oss, maar keerde – voor de tweede maal weduwe geworden – in 1989 terug naar haar geboorteplaats Loon op Zand, waar zij in 1998 overleed. Voor de huiskrant van zorgcentrum De Venloene schreef zij bijdragen over belevenissen en toestanden uit haar jeugd op basis van een formidabel geheugen, maar bovendien geholpen door de vele aantekeningen die zij in de loop van de tijd daarover had gemaakt. In 1992 werd zij door Diny Kemmeren en Jan Vera geïnterviewd. Anton van der Lee, zelf opgegroeid op het Kraanven, schetst op basis van het beschikbare materiaal, persoonlijke herinneringen en enkele schriftelijke bronnen rondom Marie Beerens een tijdsbeeld van voornamelijk het eerste kwart van de twintigste eeuw.

De achtste en laatste aflevering van de serie ‘Leer en schoenen – dat is Loon’ van Jan van Iersel en Jan Vera gaat over kleine ambachtelijke kuiplooiers die al vóór of tijdens de opkomst van de fabrieksmatige lederproductie in het begin van de vorige eeuw met leerlooien zijn gestopt. De belangrijkste namen zijn: Van Amelsvoord, Basters, Van den Heuvel, IJpelaar, Oomen, Tijsmans, Van Lier en Verster. Hun looierijen zijn ingedeeld naar een zevental locaties, allemaal in de kom van het dorp ofwel rond de kerk gelegen. Het artikel eindigt met de vaststelling dat er pas vanaf het begin van de negentiende eeuw meerdere looierijtjes in Loon op Zand bestonden en dat het tijdperk van de dominantie van de leder- en schoenindustrie maar zo’n 125 jaar heeft geduurd, namelijk van ongeveer 1850 tot omstreeks 1975.

Vele jaren lang hield Albert Megens, schrijver, dichter en oud-leraar Nederlands uit Kaatsheuvel, een toespraak tijdens de jaarlijkse dodenherdenking van de gemeente Loon op Zand bij het Vredesmonument aan de Horst. Hij vertelde dan het persoonlijke verhaal van een of meer inwoners van Kaatsheuvel, Loon op Zand of De Moer die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op donderdag 4 mei 2017 sprak Megens voor het laatst zijn herdenkingstekst uit, waarvoor hij zoals steeds grondig onderzoek had gedaan in samenwerking met André Goedhart. Het tragische lot van oud-rijksveldwachter Jan Pulles, omgekomen tijdens de bevrijding van het dorp Loon op Zand, is het thema van deze laatste toespraak. Met genoegen hebben we de tekst opgenomen in deze editie van Straet & Vaert.

Onder de titel ‘Tonpraoten in De Hoorn’ beschrijft Marja van Trier het begin van het tonpraoten in Loon op Zand. Zij put daarbij uit eigen geheugen en archief en uit gesprekken met tal van andere betrokkenen. In 1979 was er voor het eerst tonpraoten in De Hoorn, tot in 1994 de voorganger van De Wetering als cultureel centrum in het dorp. Het artikel is rijk geïllustreerd en sluit af met een lijst van alle tonpraoters – ook de kinderen – en hun buuts uit deze periode.

In 2015 werd het genetisch-genealogische onderzoeksproject De Gen-iale Stamboom van de KU Leuven uitgevoerd. Het onderzoek was gefocust op de mannelijke lijn en richtte zich specifiek op genetisch onderzoek binnen genealogische koppels. Dat zijn mannen die ver verwante naamgenoten zijn van elkaar. Hierdoor verwachtte men meer inzicht te verwerven in de genetische verschillen tussen verwanten, de mutatiesnelheden (snelheid waarmee het DNA verandert) en de graad aan buitenechtelijke kinderen. Jack Coomans en zijn naamgenoot Arno Coomans uit een andere tak van de familie namen deel aan het onderzoek. Zij hebben zeven generaties terug een gemeenschappelijke voorvader, namelijk Engelbert Coomans (1704-1779). Het genetische onderzoek wees uit dat er een DNA-match is tussen het mannelijke Y-chromosoom van beide ver verwante heren. Dit betekent dat de genealogische stamreeks Coomans met deze DNA-match nu sterker is gefundeerd.

Het Land van Kleef, het aloude buurtschap ten noordoosten van de kom van het dorp Loon op Zand, vormt het thema van niet minder dan vijf artikelen. Tot ver in de vorige eeuw behoorden ook de huizen van de huidige Berkenlaan hiertoe. Erik Gelevert geeft een overzicht van de tien woningen die nu Land van Kleef als adres hebben, en hun bewoningsgeschiedenis. Ook enkele verdwenen panden komen ter sprake en de families die al generaties lang wonen in dit gebied: Ligtenberg (al meer dan driehonderd jaar!), Kuijpers en Hamers.

Leden van elk van deze families werden door Joke van Gils en Erik Gelevert geïnterviewd over hun jeugd in het Land van Kleef, die zich afspeelde van de jaren twintig tot en met de jaren zestig. De geïnterviewden zijn de 96-jarige Jo Broeders-Hamers, Sjaak Ligtenberg (tachtig plus) en Lia Vermeulen-Kuijpers en haar broer Ad Kuijpers (zeventig en zeventig plus). Het gaat onder meer over de hechte gemeenschap in dit afgelegen en besloten buurtschap, over de dagelijkse praktijk in het boerenbedrijf, over de boortoren van de Nederlandse Aardoliemaatschappij die een half jaar (1952-1953) in het Land van Kleef heeft gestaan en over het ontstaan van het fenomeen kampeerboerderij.

Tijdens zijn vijfde wandeling door Loon op Zand in de tijd van de invoering van het kadaster leidt John Boeren ons door het uitgestrekte Land van Kleef van 1828. Bij elke woning die we tegenkomen geeft hij de situatie weer zoals die was in dat jaar. Vervolgens beschrijft hij de geschiedenis van het pand of de huisplaats en de eigenaren en/of bewoners in voorgaande eeuwen.

Een werkgroep van de heemkundekring doet onderzoek naar monumentale en/of markante panden in Loon op Zand. De opzet is om zowel een bouwkundige beschrijving te geven als een summier bewonings- en eigendomsverloop. In dit jaarboek de resultaten van het onderzoek naar de panden Oranjeplein 20 en Kasteellaan 27.

Het is al lang bekend dat er bij het buurtschap Horst bij Kaatsheuvel een joodse begraafplaats is geweest, maar waar die zich dan precies bevond was een raadsel en ook verder was over deze begraafplaats weinig bekend. Door speurwerk van Jan van Iersel en Lauran Toorians is de locatie nu bekend en weten we ook wat meer over de mensen die deze begraafplaats hebben gebruikt.

Redactie